Khi nghỉ ngơi biến thành một loại tội lỗi

Tôi từng sống trong cảm giác mình luôn theo sau cuộc đời của người khác.

Mọi thứ khi ấy vẫn diễn ra khá bình thường. Tôi vẫn học tập, vẫn làm việc, vẫn gặp gỡ bạn bè và vẫn có những ngày đủ bình thường để người ngoài nghĩ rằng tôi ổn. Nhưng bên dưới nếp sinh hoạt quen thuộc ấy luôn tồn tại một khoảng lệch vô hình trong tâm trí, nơi tôi liên tục cảm thấy bản thân đang thiếu một điều gì đó dù không thật sự biết đó là gì.

Cảm giác ấy không quá rõ ràng.

Nó giống một dạng áp lực, âm thầm, dai dẳng, chạy phía sau cuộc sống, khiến tôi luôn thấy mình cần phải nhanh hơn, giỏi hơn và thú vị hơn phiên bản hiện tại của chính mình.

Mọi thứ bắt đầu từ những điều rất nhỏ.

Mở điện thoại lúc nửa đêm. Nhìn thấy một người cùng tuổi vừa mua ô tô. Xem những đoạn video ngắn về những con người thức dậy từ 5 giờ sáng, tập thể dục, ăn uống lành mạnh và nói về tương lai rực rỡ. Điều đáng sợ ở những nội dung này là bất kể bạn tự nhủ rằng chúng chỉ là “content”, thì chúng vẫn tác động tới tâm trí bạn một cách vô thức. Hoặc ít nhất điều ấy đã xảy ra với tôi. 

Trong cuốn Social Comparison Theory, nhà tâm lý học Leon Festinger chỉ ra rằng con người luôn có nhu cầu định vị bản thân bằng cách so sánh với đồng loại. Nhưng Festinger không lường trước được mạng xã hội. Ngày trước, phạm vi so sánh của chúng ta chỉ ở mức bạn học, còn bây giờ, chúng ta đang so sánh phần đời thực tế, lộn xộn của mình với những thước phim đã qua chỉnh sửa của hàng triệu người trên toàn cầu.

"Khi có một nhóm người có thể đem ra so sánh, một cá nhân sẽ không chọn so sánh bản thân với những ai quá khác biệt về năng lực hoặc quan điểm so với mình."

Chúng ta hiếm khi trầm cảm vì Elon Musk giàu hơn mình. Nỗi đau và sự tự ti thực sự thường gặm nhấm chúng ta khi nhìn thấy một người bạn đồng trang lứa, một người từng học chung lớp, hoặc một người có xuất phát điểm tương đồng vừa đạt được thành tựu lớn.

Đó chính xác là điều tôi đã vướng vào.

Bi kịch của sự tối ưu hóa 

Thế giới hiện đại tôn thờ một câu thần chú: "Hãy tốt hơn chính mình của ngày hôm qua". Nghe rất truyền cảm hứng. Nhưng thực chất, đó là một lưỡi dao hai lưỡi. Đôi khi, nó là một dạng độc hại được ngụy trang dưới vỏ bọc của sự phát triển.

Chúng ta quên mất một sự thật cơ bản: Đường thẳng không tồn tại trong tự nhiên.

Con người không phải là một cỗ máy với biểu đồ hiệu suất luôn đi lên. Chúng ta vận hành theo chu kỳ. Sẽ có những ngày mọi thứ cực kỳ tồi tệ. Ý tưởng cạn kiệt. Cơ thể rã rời. Nếu cứ mù quáng bám lấy tiêu chuẩn "phải tốt hơn hôm qua", chúng ta tự tước đi quyền lợi chính đáng nhất của con người: Quyền được yếu đuối và quyền được chững lại.

Hãy nhìn vào Charles Darwin. Người đã viết nên Nguồn gốc các loài và thay đổi toàn bộ nhận thức của nhân loại chỉ làm việc tập trung khoảng 4 tiếng mỗi ngày. Thời gian còn lại, ông đi dạo, viết thư và... không làm gì cả. Darwin hiểu được nhịp điệu của tự nhiên. Còn chúng ta, chúng ta ép mình phải tiến lên mỗi phút.

Khi chúng ta khao khát tối ưu hóa mọi khoảnh khắc, sự nghỉ ngơi biến thành một loại tội lỗi. Chậm lại đồng nghĩa với bất an. Chúng ta thà ưu tiên những thứ bề nổi dễ đong đếm – thêm một chứng chỉ, thêm một dòng trạng thái nhiều lượt thích – còn hơn là dành thời gian để đào sâu vào chính tâm hồn mình.

Biết đủ 

Có một dạo, tôi trách mình thiếu kỷ luật. Tôi nghĩ mình chưa đủ tham vọng như người ta. Nhưng sự kiệt sức không đến từ việc bạn kém cỏi. Nó đến từ việc bạn phải sống quá lâu trong một môi trường luôn gào thét rằng bạn chưa đủ tốt.

Seneca từng viết về điều này như sau: 

"Không có bằng chứng nào cho thấy một tâm trí vững vàng tốt hơn việc một người có thể dừng lại ngay tại nơi mình đứng, và dành thời gian tĩnh tại với chính mình."

Tôi bắt đầu học cách dừng lại. Tôi trả lại cho mình những khoảng trống. Đi bộ mà không đeo tai nghe. Ăn một bữa cơm mà không dán mắt vào màn hình. Tận hưởng một khoảnh khắc đẹp mà không cần giơ điện thoại lên chụp để chứng minh với thế giới là tôi đang tồn tại.

Ban đầu, sự im lặng ấy mang đến cảm giác bứt rứt. Giống như một kẻ nghiện tiếng ồn đột ngột bị ném vào căn phòng cách âm. Nhưng rồi, đầu óc tôi giãn ra. Tôi ngừng lấy tốc độ của người khác làm hệ quy chiếu cho cuộc đời mình.

Mạng xã hội chỉ là một phòng trưng bày của những khoảnh khắc được chọn lọc. Nó không phải là cuộc đời. Và không phải ai cũng cần phải sống một cuộc đời rực rỡ, náo nhiệt mới được xem là có giá trị.

Cuộc sống không phải là một đường đua để bạn vượt lên chính mình mỗi ngày. Đôi khi, sự trưởng thành lớn nhất không nằm ở việc bạn "tốt hơn mình của ngày hôm qua". Nó nằm ở việc bạn học được cách tử tế hơn với mình của ngày hôm nay, ngay cả khi ngày hôm nay của bạn chẳng có gì xuất chúng.

Tác giả: Thanh Hiền