Educated - Tara Westover - Review Sách

Như một chiếc khăn mới tinh qua nhiều lần sử dụng, ta có thể giặt sạch và phơi khô nhưng độ mềm mịn ban đầu sẽ bị thay thế bởi nhiều nếp gấp. Giáo dục thay đổi chúng ta theo cách tương tự. Educated là cuốn sách mà những người trẻ nên đọc.

My life was narrated for me by others

Educated là cuốn hồi ký của Tara Westover - nữ tiến sỹ sử học từ Đại học Cambridge. Tara là con út trong một gia đình có bảy người con thuộc Giáo hội Mặc Môn (Thánh Hữu Ngày Sau của Chúa Giêsu Kitô). Tuổi thơ của cô gắn liền với căn nhà biệt lập trên đồng cỏ của bang Idaho - sát ngọn núi cô tự gọi là Princess. Educated không lên án bất cứ giáo hội nào mà chỉ viết lại dòng sự kiện trong đời của Tara theo một cách chân thực nhất, về hành trình tri thức thay đổi cô.

Đạo Mormon (Mặc Môn) do nhà thần học người Mỹ Joseph Smith thành lập năm 1830. Một số những giáo luật nghiêm cẩn của Đạo Mormon vẫn còn được giữ cho đến ngày nay. Giáo lý Mormon lên án các tội lỗi: dối trá, gian lận, tà thuật, gian dâm. Tín đồ Mormon không được hẹn hò khi chưa đủ 16 tuổi, cũng không được phép quan hệ khi chưa thành hôn.

Năm 1852, giáo phái Mormon bị Chính phủ Hoa Kỳ phản đối khi công khai chấp nhận chế độ đa thê để sinh sản nhiều hơn. Mặc dù đến năm 1890, giáo hội đã phải nhượng bộ và tuyên bố chấm dứt chế độ đa thê, nhưng tư tưởng của thế hệ vẫn còn hằn sâu đến cuối những năm 1900s và đầu thiên niên kỷ mới.

Cả miền ký ức tuổi thơ của Tara được lấp đầy với sự ra đời của những đứa trẻ. Mẹ của Tara là bà đỡ chính thức cho các gia đình muốn sinh con tại nhà trong khu vực xung quanh vùng Buck’s Peaks. Gia đình đông con là một thứ gì đó rất đỗi đặc trưng ở quê hương của Tara nhưng giáo dục từ cha mẹ phần nhiều không tỷ lệ thuận với con số này.

When life itself seems lunatic, who knows where madness lies?

Khi ta còn nhỏ, ta thấy cha mẹ ta thật vĩ đại. Cha mẹ dường như biết tường tận mọi thứ trên đời và có khả năng làm mọi được bất kỳ điều gì. Ta tin tưởng hoàn toàn những điều được chỉ bảo vì ta chẳng hiểu thế nào là hoài nghi. Nền giáo dục tệ hại trong giai đoạn đầu đời là một trong những nguyên nhân lớn dẫn tới tổn thương tâm lý nặng và hình thành nhân cách méo mó, khó thay đổi.

Cha của Tara là một tín đồ Mormon cực đoan và bảo thủ. Ông coi văn minh đại diện cho cách sống giả tạo và chính phủ là kẻ thù của Chúa. Càng chạm đến độ tuổi trung niên, thái độ cực đoan và mức độ thù địch ngày càng phát triển nghiêm trọng khi người đàn ông này bị rối loạn lưỡng cực.

Những đứa trẻ nhà Westover không hề tồn tại trên giấy tờ do không được đăng ký giấy khai sinh cho đến khi đủ tuổi để đi làm, không bao giờ biết tới thuốc men và bệnh viện. Thay vì tới trường, những đứa nhỏ dành cả ngày ở bãi phế liệu để nhặt nhạnh, phân loại rác giúp cha hoặc điều chế cồn thuốc giúp mẹ.

Niềm tin dựa trên sự thiếu hiểu biết của cha Tara không dưới một lần đẩy cả gia đình vào nguy hiểm. Vết sẹo nhỏ, cả ngón tay bị đứt rời, bỏng nặng đến chấn thương não do rơi từ mái nhà xuống do làm việc trong môi trường thiếu an toàn đều được cha Tara dịch thành ý Chúa.

Thiếu hiểu biết khiến con người bất an. Gia trưởng hay bạo lực, từ lời nói đến hành động một phần đều bắt nguồn từ nỗi bất an nội tại, để tạo ra thứ cảm giác giả tạo, ngụy biện cho việc ta vẫn khả năng kiểm soát được mọi thứ xung quanh. Cách giáo dục tai hại của cha Tara và sự yếu đuối, răm rắp nghe theo chồng của mẹ Tara tạo ra tâm lý bất ổn của Shawn - thích thao túng, bạo lực và có phần độc ác.

Bản thân những người anh chị theo con đường tri thức như Tara cũng chật vật với những niềm tin phản khoa học đã hằn sâu vào suy nghĩ. Từ sự bất lực khi bị Shawn bạo hành đến những trải nghiệm suýt chết ngoài bãi phế liệu dẫn Tara đến con đường giáo dục và thay đổi hoàn toàn cô gái này.

Người viết: Đỗ Thùy Anh