Kiểm tra đơn hàng 
Trong guồng quay của cuộc sống hiện đại, người trẻ rất dễ rơi vào cái bẫy của “văn hóa hối hả” (Hustle culture) [1]. Chúng ta thức trắng đêm chạy deadline, bỏ bê sức khỏe và luôn tự nhủ phải hy sinh hạnh phúc hiện tại để đổi lấy thành công trong tương lai. Nhiều người coi kỷ luật sắt đá là con đường duy nhất, phải nỗ lực hết sức mới đủ tư cách để gặt hái quả ngọt. Bản thân tôi cũng từng trải qua những tháng ngày ngột ngạt như thế. Những chuỗi ngày bất tận với lịch trình dày đặc, cơ thể kiệt quệ và áp lực nặng nề mỗi sớm mai thức dậy.
Và rõ ràng không chỉ mình tôi đặt niềm tin vào lối suy nghĩ tiêu cực này. Ali Abdaal, một bác sĩ được đào tạo tại Đại học Cambrigde, cũng tin sái cổ vào điều đó. Cho đến ca trực vào một đêm Giáng sinh, khi bản thân rơi vào trạng thái kiệt sức vì làm việc đến tận khuya, anh nhận ra việc không ngừng tự nhủ “phải cố hơn nữa” là hoàn toàn phản tác dụng. Cuốn sách Feel-Good Productivity (Vui với việc mình làm) đã ra đời với mong muốn lật ngược tư duy độc hại đó. Ali muốn chứng minh rằng: Năng suất thực sự không đến từ sự đau khổ, nó đến từ cảm giác hạnh phúc.
Feel-Good Productivity (Vui với việc mình làm) được Ali Abdaal cấu trúc theo một hành trình ba phần rất mạch lạc và thực tế. Phần đầu tiên Energise (Nạp năng lượng) hướng dẫn chúng ta nạp lại năng lượng thông qua Play (Sự vui chơi), Power (Quyền chủ động) và People (Các mối quan hệ xã hội). Phần thứ hai Unblock (Khơi thông rào cản) tập trung vào việc khơi thông những rào cản cảm xúc như Uncertain (Sự mơ hồ), Fear (Nỗi sợ) và Inertia (Tâm lý trì trệ) - vốn là nguyên nhân cốt lõi dẫn đến trì hoãn. Cuối cùng, phần thứ ba Sustain (Duy trì bền vững) chỉ ra cách để duy trì hiệu suất bền vững, cũng như cách nhận diện và xử lý các dạng kiệt sức khác nhau.
Khi công việc vắng bóng niềm vui
Sai lầm lớn nhất của chúng ta là luôn gắn công việc với sự đau khổ và áp lực. Trong cuốn sách của mình, Ali Abdaal đã đưa ra những nghiên cứu về Thuyết Mở rộng và Xây dựng để chứng minh khi con người vui vẻ, bộ não sẽ hoạt động hiệu quả hơn, nhận thức mở rộng và tư duy sáng tạo nhạy bén hơn; ngược lại, căng thẳng khiến cho tư duy bị thu hẹp lại.
Cuốn sách đưa ra ví dụ rất thú vị về nhà vật lý Richard Feynman: Khi chìm trong áp lực và đánh mất hứng thú, ông không ép mình đọc thêm sách. Ông tìm lại động lực nhờ vào việc tò mò quan sát chuyển động của một chiếc đĩa bị ném lên không trung. Khi chúng ta mang sự tò mò và tinh thần vui chơi vào công việc, mọi thứ không chỉ nhẹ nhàng hơn mà năng suất còn tăng lên.
Lý giải nguyên do đằng sau sự trì hoãn
Chúng ta thường tự trách mình lười biếng khi trì hoãn một việc nào đó. Nhưng Ali Abdaal chỉ ra rằng, trì hoãn thực chất xuất phát từ ba nguyên nhân cốt lõi: sự mơ hồ, nỗi sợ thất bại và tâm lý trì trệ. Ngoài ra nó cũng chỉ là một cơ chế tự vệ của bộ não để né tránh những cảm xúc tiêu cực. Ali ví điều này như một viên sỏi nằm trong giày khiến chân bạn rướm máu. Việc ép bản thân chạy tiếp bằng kỷ luật chỉ làm mọi thứ tồi tệ hơn. Cách tốt nhất là tháo giày ra và vứt viên sỏi đó đi.
Hai “viên sỏi” lớn nhất đang làm đau người trẻ hiện nay có lẽ chính là sự bất định và nỗi sợ bị phán xét. Khi đứng trước một nhiệm vụ mơ hồ, não bộ sẽ phóng đại độ khó của công việc và ép ta chọn cách né tránh. Và giống như việc vứt đi viên sỏi trong giày, thay vì gượng ép bản thân bằng ý chí, giải pháp nằm ở việc tháo gỡ các rào cản tâm lý. Ali Abdaal đưa ra lời khuyên rằng hãy chia nhỏ công việc, áp dụng “quy tắc 5 phút” [2] để bắt đầu dễ dàng hơn, hoặc thiết kế một môi trường làm việc thuận lợi hơn. Bạn cũng có thể thử áp dụng “Hiệu ứng Batman” [3], nghĩa là tự tạo ra một bản ngã thay thế để nhập vai mỗi khi cần đối mặt với nỗi sợ, giống như cách Beyoncé trở thành Sasha Fierce khi bước lên sân khấu.
Cách nhận diện và xử lý 3 dạng kiệt sức
Ali Abdaal phân loại kiệt sức thành 3 kiểu rõ ràng: do đảm đương quá nhiều việc, do cạn kiệt năng lượng, và do mất kết nối giữa công việc với giá trị cá nhân (thiếu sự nhất quán).
Năng suất giống như một cuộc chạy marathon đường dài. Để đi được đường dài, bạn không thể chỉ dựa vào sức chịu đựng. Thay vào đó, hãy thử áp dụng ba hướng duy trì: Conserve (Bảo tồn), Recharge (Nạp năng lượng) và Align (Định hướng). Học cách bảo tồn năng lượng như siêu sao bóng rổ LeBron James, người đứng trên đỉnh cao sự nghiệp suốt hai thập kỷ nhờ việc dành tới 74.4% thời gian trên sân để đi bộ. Việc chủ động nghỉ ngơi, đi dạo, sáng tạo nghệ thuật hay đơn giản là cho phép bản thân ngồi không chính là cách nạp lại năng lượng tốt nhất. Và khi công việc đi chệch khỏi hệ giá trị cá nhân, hãy dũng cảm dừng lại và điều chỉnh lại la bàn của mình thay vì nhắm mắt chạy tiếp.
Khi cơ thể quá tải, giải pháp tốt nhất là áp dụng “Nguyên lý Reitoff” [4], cho phép bản thân dành ra một ngày để nghỉ ngơi mà không cảm thấy tội lỗi. Làm ít hơn hôm nay để ngày mai làm tốt hơn.
Năng suất tới từ niềm vui là một triết lý sống thực tế, biến những áp lực nặng nề thành hành trình trải nghiệm dễ chịu và bền lâu. Nếu bạn đã mệt mỏi với những cuốn sách self-help ép mình vào khuôn khổ khô khan, có thể tìm đọc Feel-Good Productivity (Vui với việc mình làm) để có một cách tiếp cận khác về làm việc thông minh và yêu thương bản thân đúng nghĩa.
Cẩm Đình
Các trích dẫn đắt giá từ Feel-Good Productivity (Vui với việc mình làm)
1. “Thành công không mang lại cảm giác hạnh phúc. Chính cảm giác hạnh phúc mới dẫn lối đến thành công” (“Success doesn't lead to feeling good. Feeling good leads to success”).
2. “Cuộc sống luôn đầy rẫy những áp lực. Việc chơi đùa sẽ biến nó thành niềm vui” (“Life is stressful. Play makes it fun”).
3. “Khi không thể làm chủ được hoàn cảnh, chúng ta vẫn có thể làm chủ quá trình” (“When we can't take ownership of the situation, we can still take ownership of the process”).
4. “Không có thất bại nào đơn thuần chỉ là thất bại. Đó là một lời mời gọi để thử nghiệm điều gì đó mới mẻ” (“No failure is ever just a failure. It's an invitation to try something new”).
5. “Nếu bạn không xác định rõ khi nào mình sẽ bắt tay vào làm việc gì đó, khả năng cao là bạn sẽ không bao giờ thực hiện nó” (“If you don't know when you're doing something, chances are you won't do it”).
6. “Cảm xúc tích cực là động lực phát triển của con người” (“Positive emotions are the fuel that drives the engine of human flourishing”).
Chú thích
[1] “Văn hóa hối hả” (Hustle culture) là lối sống tôn vinh năng suất và sự bận rộn. Lối sống này thường gây ra tình trạng kiệt sức và mất cân bằng nghiêm trọng giữa công việc và cuộc sống.
[2] “Quy tắc 5 phút” là một kỹ thuật đơn giản nhưng lại rất hiệu quả: chỉ cần cam kết làm việc trong 5 phút đầu tiên. Bởi bước khởi đầu luôn là phần khó khăn nhất. Hãy dành trọn 5 phút để tập trung vào việc bạn vẫn đang né tránh. Và khi hết thời gian, bạn hoàn toàn có quyền quyết định tiếp tục hay dừng lại nghỉ ngơi.
[3] “Hiệu ứng Batman” là hiện tượng tâm lý cho thấy khi con người hóa thân vào một siêu anh hùng hoặc đồng nhất bản thân với một hình mẫu có sức mạnh và phẩm chất đạo đức, họ có xu hướng hành động vị tha hơn, sẵn sàng chấp nhận rủi ro vì lợi ích chung và kiên trì hơn trước những nhiệm vụ khó khăn.
[4] “Nguyên lý Reitoff” cho rằng đôi khi chúng ta nên chấp nhận dành trọn một ngày để nghỉ ngơi, thay vì cố gắng theo đuổi bất kỳ mục tiêu nào.
