Kiểm tra đơn hàng 
Trinh nữ thì mang tội không? Câu hỏi này đến hết sức bất ngờ nếu tâm thức chúng ta còn đang đặt ở trong khung tham chiếu của tiết hạnh, nơi trinh nữ là đại diện cho những gì trong sáng, ngây thơ và nằm ngoài địa hạt của nhiễu nhương. Nhưng rõ ràng việc còn trinh đã là một cái tội; nó lại còn là tội lỗi của tội lỗi, vì nó được sinh ra từ những tội lỗi khác, như nghèo, xấu, không có học thức và không có tiềm năng sinh nở. Macabéa trong Hour of the Star của Clarice Lispector gánh trên vai một cây thập tự như thế: cô là sinh vật mang chồng chất đủ loại tội nghiệt mà một người phụ nữ ở Brazil thế kỷ 20 có thể có.
Điều đó đã được nói rõ ngay từ đầu bởi người dẫn truyện, vốn là một người đàn ông bị ám ảnh bởi sự khủng hoảng ông ta va vào khi bắt gặp cuộc đời của Macabéa. Thế giới quan của xã hội phụ hệ không thể nào tiêu hoá nổi một cuộc tồn tại như thế ở một nữ giới: mờ mịt, khổ sở và trống rỗng. Và hơn thế nữa: cô ấy không có một ý thức rõ ràng cho lắm về sự rách nát của số phận mình. “Her soul, even more virgin than her body” - tính trinh nguyên của tâm hồn cô ấy còn trầm trọng hơn của cơ thể. Cô ấy cầu nguyện mà không rõ Chúa là ai. Cô ấy không có những thắc mắc hiện sinh. Với sự thiếu hụt trong suy nghiệm về bản thể và trạng thái túng quẫn trong nhận thức về bản thân, Macabéa sống như một vị thánh lúc nào cũng thiền định: mỗi khi cô thấy mình đứng lưng chừng mấp mé cái nhận thức rằng có lẽ cuộc đời cần được giám định lại, và rằng cô cần thiết phải nhận ra sự đáng thương của mình, thì cô luôn rút về cơn trống rỗng mãn tính của mình.
“Không có gì là vững bền trong văn bản này”, Colm Tóibín nói như vậy về Hour of the Star. Tôi không cho rằng chúng ta nên hiểu câu nói đó một cách quá vội vàng. Sự không-có-gì, loại chất liệu phản-vật-chất, phản-trần-thuật, chính là hằng số duy nhất của Hour of the Star, thứ dệt nên cái bầu không kỳ hoặc mà người đọc bị ném vào sau khi đọc xong cuốn sách. Đó là trải nghiệm của tôi với cuốn sách này, dù mỏng tang và nhanh chóng, như chính cuộc đời Macabéa, nhưng sau đó tầm hơn hai tuần tôi vẫn chưa thể cất lên một lời nào về nó. Clarice Lispector đúng là bậc thầy của cái rỗng (void); ngôn ngữ của bà hút tuột cái khả năng sản sinh ra “cảm nghĩ” người ta thường được yêu cầu nêu lên sau khi đọc thứ gì đó. Nói cách khác, nó bắt ép người ta bị ám ảnh bởi nó. Tôi vẫn vận hành cuộc đời của mình như bình thường trong hai tuần hơn ấy; đúng rồi, dù Macabéa có tồn tại hay không thì cũng chẳng quan trọng, nó là như vậy đấy. Nhưng rõ ràng cô ta không rời bỏ tôi, giống y hệt như cách cô ta không rời bỏ người dẫn truyện. Sự hiện diện mờ đục của Macabéa là thứ dai dẳng nhất trên đời; nếu nó sắc nét hơn thì có lẽ người ta đã quên phắt cô ta đi từ lâu rồi.
Căn nguyên của cơn đeo bám khó hiểu kia đến từ việc: không có một câu hỏi nào được thành hình sau khi tôi đọc về Macabéa. Một nhân vật không gợi lên những ngẫm ngợi - thật là hiện tượng lạ kỳ. Có lẽ bởi vì chính Macabéa cũng không hỏi gì bao giờ. “She had never figured out how to figure things out” - cô ấy chưa bao giờ tìm ra cách tìm ra thứ gì. Không có một suy tư gì. Tất cả những gì cô ấy mang đến là cái rỗng. “But all I know how to do is be impossible. What can I do to become possible?” - “Nhưng em chỉ biết cách làm một đứa không thể. Em phải làm sao để trở nên có thể?”, Macabéa nói với bạn trai hờ của cô ấy như vậy, và điều đấy chỉ làm anh ta giận dữ hơn. Đúng rồi đấy, cô thật là không thể, Macabéa ạ.
Khi đối diện với sự bất lực của chính mình trước nỗ lực nặn hình Macabéa, tôi biết rằng đây chính là một kiệt tác về tầng tâm thức nữ giới không dành cho việc bị xâm phạm. Tri kiến là một sự xâm phạm: nó uốn nắn, tỉa gọt thế giới để biến thế giới thành của mình, tìm chỗ của mình trong thế giới, và khẳng định sự hiện diện của mình tại đó. Hiếm khi có ai dám nói về trò chơi hoang tưởng ấy và hiếm ai nói được về nó. Nhưng tôi nghĩ Clarice Lispector đã làm điều đó trong Hour of the Star. Bà làm người đọc thấy bờ rìa của tư duy ngôn ngữ bởi những gì bà viết không thuộc về nó. Bà đã mang đến nỗi cô đơn ấy, nỗi cô đơn của việc được thấu hiểu: gần như không thể nói rằng ta đã được hiểu như nào, chỉ biết rằng ta đã bị cô lập bởi thứ ngôn ngữ câm lặng ấy, tựa hồ lòng trắc ẩn, trút ra từ vực rỗng của, chắc hẳn, một nỗi cô đơn khác, thẳm sâu hơn, cốt tủy hơn, đại đồng hơn: nỗi cô đơn của đồng trinh. Sự thấu hiểu ấy cũng là một sự xâm phạm; ta không còn bình yên trong sự mơ hồ của mình nữa khi đọc xong cuốn sách, mà rơi vào một cuộc thắc mắc thăm thẳm khác, cũng loáng thoáng, lảng vảng như Macabéa: sao ta lại cảm thấy mất mát, có phải ta vừa mất thứ gì đó mà ta còn không biết mình có không?
Không có một kết luận nào cho bài viết này đâu, thưa bạn đọc. Tôi dừng lưng chửng nơi đây bởi công cuộc để bản thân bị Macabéa hút trọn thật sự rất nhọc nhằn. Ý tôi là, làm sao để ta viết về thứ đã chẳng được viết ra? Mọi sự rõ ràng đều bị mòn rục đi trước làn sương khổ sở của cuốn sách. Dừng bút thôi, bởi còn vô vàn điều để viết về nó, cuốn sách ấy.
Quỳnh Anh
