Kiểm tra đơn hàng 
Dân biên kịch Hollywood có thể lật từng trang sách của Austen để săn ý tưởng, nhưng độc giả của bà thì tìm thấy ở đó nhiều hơn thế gấp bội. Với mỗi chúng ta, tiểu thuyết của bà là chỗ dựa bất tận của niềm vui, niềm an ủi và sự vỗ về dịu dàng. Tôi còn tin rằng, đằng sau chất ngôn tình lãng mạn, truyện của Jane Austen cuốn hút người ta đến vậy là nhờ những nhân vật nữ được vẽ ra quá đỗi thuyết phục, cùng những cách họ đối xử với nhau.
Jane Austen là một bậc thầy khi viết về các mối quan hệ của phụ nữ. Bà có cái bản năng thiên bẩm để nắm bắt trọn vẹn tình bạn bè, tình chị em giữa những người đàn bà bất kể họ đến từ xứ nào, thuộc nền văn hóa nào hay ở tầng lớp xã hội ra sao rồi đưa tất cả vào trang viết một cách chuẩn xác, sống động đến từng chi tiết. Thành thử, bứng những mối quan hệ ấy đặt vào bất cứ thời đại nào cũng thấy hợp lý. Và đó cũng chính là những sợi dây gắn kết mà ta bắt gặp nhan nhản ngoài đời thường mỗi ngày.
Đọc Emma, cái thói trịch thượng của cô nàng Harriet làm ta nhớ ngay tới một bà chị họ đanh đá, tự tin phát ớn, hoặc thói "ma cũ bắt nạt ma mới" chốn công sở. Sự ngưỡng mộ đặt nhầm chỗ của Catherine Morland dành cho cô nàng Thorpe trong Northanger Abbey (Tu viện Northanger) thì đúng chuẩn tâm lý mấy cô bé mới lớn; và chắc hẳn ai trong chúng ta cũng từng có lúc là một Fanny Price của Mansfield Park (Trang viên Mansfield): tự thấy mình như con vịt con xấu xí, bị ngó lơ và chịu cảnh lép vế trước một người phụ nữ lớn tuổi hơn (bất kể là mẹ, dì, cô giáo hay người hướng dẫn).
Trong một tác phẩm của mình, Austen đã miêu tả một mối quan hệ giống sợi dây gắn kết quan trọng nhất đời tôi đến mức, lần đầu đọc được, tôi phải giật mình trố mắt nhìn lại. Cảm giác như chính Jane Austen đã lén nhòm qua lỗ khóa để soi xem tôi với người ấy cư xử với nhau ra sao vậy. Cuốn tiểu thuyết tôi muốn nói tới là Sense and Sensibility (Lý trí và tình cảm), còn mối quan hệ ấy là giữa tôi và đứa bạn thân nhất đời mình.
Bạn thân tôi chơi với nhau từ hồi ba tuổi đích thị là một Elinor bằng xương bằng thịt. Cô ấy thông minh xuất chúng, biết nghĩ trước sau, duy lý đến từng milimet và lúc nào cũng giữ được sự điềm đạm tuyệt đối trong mọi tình huống. Còn tôi thì giống Marianne hơn: nhạy cảm phát sợ, chẳng bao giờ giấu nổi cảm xúc trong lòng và rất hay làm liều, dẫu vài năm gần đây tôi cũng ráng ghìm bớt mấy cái nết tệ hại ấy lại rồi (hoặc ít ra là tôi tự huyễn hoặc thế!).
Đã bao giờ bạn tự hỏi nếu Elinor có cơ hội vào đại học thì nàng sẽ chọn học ngành gì chưa? Tôi biết tỏng. Nàng sẽ làm dân toán học, y hệt như cô bạn tôi vậy. Còn Marianne, chắc chắn ta sẽ thấy nàng cắm rễ ở mấy khoa nghệ thuật, không âm nhạc, văn chương thì cũng là sân khấu kịch nghệ. Ra trường một cái là Elinor sẽ tót ngay vào một lộ trình sự nghiệp sáng lạn, trong khi Marianne có khi lại xách ba lô lên đi bụi một dạo, đi dạy học tít mù khơi, hoặc nhảy việc xoành xoạch cả chuỗi việc ngắn hạn cốt chỉ để tìm xem "tiếng gọi đời mình" là gì. Lại phải nhắc lại: tôi biết tỏng, bởi vì chúng tôi chính là Elinor và Marianne ngoài đời thực.
Tôi nể phục bạn mình vì cũng giống cô chị cả nhà Dashwood, cô ấy trung thành tuyệt đối, ruột để dạ tốt và giữ được sự bình thản trước những tình huống cân não nhất. Đã bao lần, những chuyện làm tôi phát hoảng lên thì cô ấy vẫn bình chân như vại hệt như cách Elinor vẫn giữ trọn phong thái lịch thiệp khi Lucy Steele tìm cách dò la chuyện tình bạn, hay khi bà Jennings lôi mối tình thầm kín của nàng ra trêu chọc. Nhưng coi chừng đấy: ẩn sau vẻ ngoài cực kỳ nhã nhặn, đúng mực ấy là một trí nhớ siêu phàm, ghi thù không sót một lời xắt xéo nào, kèm theo một ngòi châm biếm sâu cay cực kỳ tao nhã thứ vũ khí cậu ấy chỉ rút ra trong những nước cờ đường cùng.
Tôi thì ngược lại hoàn toàn. Tôi có tật mau quên những chuyện buồn thảm và chỉ thích gặm nhấm những lúc vui vẻ, nên thật may khi bạn tôi chính là người giữ hòm ký ức chung của cả hai. Tôi cũng biết thừa cậu ấy khoái cái tính dám làm những trò mà bản thân cậu ấy chẳng bao giờ dám mơ tới của tôi. Mới đây thôi, cậu ấy nhắc lại chuyện từ đời tám hoánh nào: cái hồi bị một gã bạn trai cũ nhắn tin chia tay, tôi đã gom sạch sành sanh mớ đồ hắn bỏ quên ở phòng trọ (vài cuốn sách, cái áo len, một nắm đĩa CD) đem tống thẳng ra tiệm đồ cũ làm từ thiện. Với cậu ấy, chuyện đó đúng là không tưởng, nhưng tôi làm cái rụp rồi quay ngoắt đi không thèm đoái hoài. Và tất nhiên, chính tôi thì đã quên bẵng nó tự thuở nào.
Elinor và Marianne đứng vững được như những nhân vật kinh điển bởi mối quan hệ của họ chân thật tới mức chạm đúng vào nhịp thở của đời thực. Cái cách họ chuyện trò, nâng đỡ nhau, giấu nhau những bí mật: đó là một mối liên kết có da có thịt, chứ chẳng phải thứ tình bạn nữ giới một chiều, phẳng lì như mấy bức hình cắt giấy 2D trôi nổi trong đống tiểu thuyết bây giờ. Elinor và Marianne chạm đến tôi vì tôi thấy chính mình và đứa bạn thân trong đó; nhưng đồng thời, câu chuyện của họ lại dành cho tất cả mọi người. Cứ nhìn xem có biết bao nhiêu "fan ruột của Jane" tự thấy mình trong các nhân vật của bà. Ai mà chẳng có những lúc thấy mình bốc đồng hệt như Lizzy Bennet cơ chứ? Tôi thì chắc chắn rồi đấy, còn con em gái tôi thì đích thị là bản sao của Lydia nhưng thôi, chuyện ấy tôi sẽ kể sau...
Còn bạn thì sao? Có mối quan hệ nào trong truyện của Jane Austen làm bạn giật mình vì giống y đúc đời thực của mình không?
Eliza Shearer
LAN ANH dịch
