Kiểm tra đơn hàng 
Có một điều thú vị về Star của Yukio Mishima.
Nó được viết vào năm 1960, khi khái niệm celebrity culture còn chưa trở thành một thuật ngữ phổ biến. Thời điểm ấy không có mạng xã hội, không có TikTok, cũng chẳng có những influencer sống nhờ việc biến cuộc đời mình thành nội dung. Thế nhưng, Mishima đã đặt ra một câu hỏi mà trong bối cảnh hiện nay lại càng trở nên khẩn thiết:
Điều gì còn lại của một con người khi hình ảnh công chúng dần thay thế chính bản thân họ?
Nhân vật chính của Star là Rikio Mizuno, một diễn viên điện ảnh đang lên nhờ những vai yakuza. Anh nổi tiếng, được săn đón và luôn xuất hiện trước công chúng như một biểu tượng của nam tính và sức hút. Nhưng càng bước sâu vào thế giới điện ảnh, Rikio càng nhận ra điều khán giả yêu thích không phải là con người thật của mình, mà là một phiên bản được đạo diễn, hãng phim và truyền thông cùng nhau tạo dựng.
Mishima viết:
"They see and feel draws from the spring of artifice that you and I are guarding. To keep the public pacified, the spring must always be shielded from the world by masks. And these masks are worn by stars."
(Tạm dịch: Những gì công chúng thấy và cảm nhận đều bắt nguồn từ suối nguồn của sự giả tạo mà chúng ta đang canh giữ. Để giữ cho công chúng được bình yên, suối nguồn ấy phải luôn được che chắn khỏi thế giới bằng những chiếc mặt nạ. Và những chiếc mặt nạ này được đeo bởi những ngôi sao.)
Có lẽ đó là câu nói tóm gọn nhất tinh thần của Star. Với Mishima, một "ngôi sao" không phải là một con người, mà là một chiếc mặt nạ. Điều công chúng yêu không phải bản ngã của người nghệ sĩ, mà là hình tượng đã được xây dựng cẩn thận để họ tin vào.
Đối thoại với những chiếc mặt nạ đương đại
Đọc Star, tôi liên tục nghĩ đến nhiều tác phẩm khác của Nhật Bản viết về sự trình diễn bản ngã và những chiếc mặt nạ công chúng.
Nếu Oshi no Ko đặt người đọc vào thế giới của các idol, nơi Ai Hoshino khẳng định rằng "Lies are love", thì Mishima đã đặt ra một câu hỏi tương tự từ hơn sáu mươi năm trước. Rikio sống bằng những "lời nói dối", những lớp mặt nạ được dựng lên bởi ngành công nghiệp điện ảnh để công chúng có thể tiếp tục tin vào hình tượng. Trong Star, lớp mặt nạ không phải là một sai lầm cần sửa chữa, mà là điều kiện tiên quyết của danh tiếng.
Nếu Millennium Actress của Satoshi Kon xem sự hòa tan bản thể vào vai diễn là một hành trình đi tìm kiếm ý nghĩa, thì Perfect Blue của cùng đạo diễn lại vẽ nên một cơn ác mộng. Ở đó, ranh giới giữa người thật và hình tượng bị xóa nhòa, biến danh tính thành một món hàng hóa bị chiếm hữu.
Chính ở điểm này, Star trở nên đặc biệt. Mishima không bi kịch hóa chiếc mặt nạ công chúng như Perfect Blue, cũng không lãng mạn hóa nó như Millennium Actress. Ông nhìn nó với sự bình thản của một người hiểu rõ cách nghệ thuật vận hành. Rikio biết mình đang diễn, nhưng không ai cố gắng bóc chiếc mặt nạ ấy xuống, bởi tất cả đều hiểu rằng "ngôi sao" vốn dĩ chưa bao giờ là con người thật.
Danh tiếng, khát khao, và sự biến chuyển
Điều khiến Star trở nên đặc biệt không phải là cốt truyện.
Sức hút của nó nằm ở những đoạn độc thoại nội tâm. Mishima để Rikio liên tục suy ngẫm về sự nổi tiếng như một trạng thái vừa quyền lực, vừa cô độc. Một trong những câu châm biếm sắc sảo nhất của cuốn sách là:
"No matter how serious the obligation, a star is more of a star if he never arrives. Absence is his forte. The question of whether he'll show up gives the event a ceaseless undercurrent of suspense. But a true star never arrives."
(Tạm dịch: Dù nghĩa vụ có quan trọng đến đâu, một ngôi sao sẽ càng ngày sáng hơn nếu anh ta không bao giờ xuất hiện. Sự vắng mặt và khoảng cách chính là sở trường của anh ta. Việc liệu anh ta có xuất hiện hay không tạo nên một sự kịch tính không hồi kết cho sự kiện. Nhưng một ngôi sao thực thụ không bao giờ xuất hiện.)
Danh tiếng, trong mắt Mishima, là một sinh thể được nuôi dưỡng bằng khoảng cách. Một ngôi sao càng khó chạm tới, càng trở thành đối tượng của sự khao khát. Điều này thật thú vị khi đặt cạnh thời đại ngày nay, nơi người nổi tiếng lại được kỳ vọng phải xuất hiện liên tục trên TikTok, Instagram hay livestream để duy trì sự hiện diện.
Đọc lại đoạn văn ấy vào năm 2026, tôi không khỏi tự hỏi: nếu Rikio Mizuno sống trong thời đại mạng xã hội, liệu anh có còn là một "ngôi sao" theo định nghĩa của Mishima?
Lời kết
Việc biết Star ra đời ngay sau khi Mishima tham gia đóng bộ phim Afraid to Die khiến người đọc khó lòng tách biệt tác phẩm khỏi một cuộc độc thoại nội tâm của chính ông. Rikio có lẽ không phải là hóa thân hoàn hảo của Yukio Mishima, nhưng ở nhiều khoảnh khắc, họ dường như chạm vào nhau ở cùng một nỗi trăn trở: làm thế nào để giữ lại một phần bản thể chân thật, khi cả thế giới chỉ chực chờ được chiêm ngưỡng chiếc mặt nạ lộng lẫy nhất?
Thủ thư Hoàng Dương, Cửa hàng InBook Ecopark
