Kiểm tra đơn hàng 
Có bao giờ bạn giật mình tỉnh giấc lúc ba giờ sáng, trằn trọc trong bóng tối với một nỗi bất an mơ hồ rằng mình đang bị tụt lại phía sau? Hay vào cuối một ngày thứ Năm kiệt sức ở văn phòng, bạn nhìn vào danh sách việc cần làm dài dằng dặc và tự hỏi: “Đến bao giờ mình mới sắp xếp được cuộc đời ổn thỏa hoàn toàn?”. Chúng ta dành cả đời để làm việc, cố gắng tận dụng từng phút giây với mơ mộng rằng khi dọn sạch hàng đống công việc tích tụ trước mắt, phần đời thực sự ý nghĩa sẽ bắt đầu. Vậy thì có thể tác giả Oliver Burkeman trong cuốn sách Meditations for Mortals (Thiền cho người trần thế) sẽ tặng bạn một gáo nước lạnh để tỉnh táo lại. Vì ngày đó chắc chắn không bao giờ đến, và mọi chuyện hóa ra còn tệ hơn bạn nghĩ rất nhiều.
Oliver Burkeman là một nhà văn kiêm nhà báo nổi tiếng người Anh, tác giả của những cuốn sách bán chạy nhất do tờ New York Times bình chọn như Four Thousand Weeks: Time Management for Mortals (Bốn Nghìn Tuần: Quản Lý Thời Gian Khi Cuộc Đời Là Hữu Hạn) và The Antidote: Happiness for People Who Can’t Stand Positive Thinking (Tích Cực Có Chừng Mực). Thay vì đi theo những lý thuyết self-help sáo rỗng hay tư duy tích cực cực đoan, phong cách viết của Burkeman ghi dấu với độc giả bởi sự thẳng thắn, góc nhìn thực tế và đầy tính châm biếm. Ông được biết đến là một nhà tư tưởng tiên phong của chủ nghĩa không hoàn hảo, luôn khuyến khích con người dũng cảm đối diện và chung sống hòa bình với những giới hạn của kiếp nhân sinh hữu hạn để tìm thấy sự giải thoát tinh thần đích thực.
Không giống như những cuốn cẩm nang dạy bạn cách “hack” thời gian để làm nhiều việc hơn, Meditations for Mortals được thiết kế như một khóa thiền kéo dài bốn tuần giữa cuộc sống thường nhật. Mỗi ngày là một chương ngắn, một lát cắt chiêm nghiệm để độc giả đọc vào buổi sáng và suy ngẫm suốt cả ngày dài. Hành trình này bắt đầu với tuần thứ nhất mang tên Being Finite, giúp chúng ta dũng cảm đối diện và chấp nhận thực tế phũ phàng về các giới hạn của một con người bình thường. Tiếp theo, tuần thứ hai xoay quanh chủ đề Taking Action - nghệ thuật làm việc dẫu biết kết quả sẽ khó có được sự hoàn hảo. Sang tuần thứ ba, bài học về Letting Go sẽ mở ra cách để lùi lại một bước, ngừng dùng ý chí để ép buộc bản thân và để mọi chuyện được diễn thuận theo tự nhiên. Cuối cùng, tuần thứ tư khép lại bằng chương Showing Up, dạy ta cách sống trọn vẹn và kết nối với thực tại trước mắt, thay vì cứ trì hoãn cuộc đời của mình trong một tương lai xa xôi.
Đằng nào bạn cũng không làm hết việc đâu!
Khi mua một cuốn sách về chủ đề hiệu suất làm việc, chúng ta thường mong đợi tác giả sẽ chỉ cho mình một hệ thống thần thánh để làm được nhiều việc hơn. Nhưng Oliver Burkeman thì ngược lại. Ông đưa ra tuyên bố phũ phàng rằng mọi chuyện thực ra còn tệ hơn bạn nghĩ rất nhiều, và việc dọn sạch đống việc cần làm là điều hoàn toàn bất khả thi.
Và lý do thì rất đơn giản. Quỹ thời gian của con người là hữu hạn, nhưng lượng việc vặt và các cơ hội ập đến trong thời đại số thì lại là vô hạn. Ý kiến này ban đầu làm tôi hơi nản. Chẳng hiểu sao bản thân đang đi tìm một lối thoát mà tác giả thì lại thẳng thừng bảo là “vô vọng” thế này? Nhưng khi đọc sâu hơn, tôi mới hiểu ra cái hay của việc luôn hiểu rõ rằng không điều gì là hoàn hảo.
Burkeman đã chỉ ra một quy luật thú vị, khi bạn chấp nhận một thực tế là mình chỉ có thể làm được một phần siêu nhỏ trong đống việc mình muốn, não bộ sẽ tự động thả lỏng. Nó giống như việc bạn bị kẹt dưới trời mưa rào mà không có ô; khi bạn từ bỏ nỗ lực để giữ cho mình khô ráo, bạn sẽ không còn thấy lo âu nữa. Bạn chấp nhận thực tế, và bắt đầu thong thả bước đi.
Đừng lạm dụng sự buông bỏ
Điểm tôi thích nhất ở cuốn sách này là nó không bắt tôi phải trở thành một vĩ nhân. Thay vì những lời khuyên đầy lý thuyết như sách giáo khoa, Meditations for Mortals (Thiền cho người trần thế) đưa ra những chỉ dẫn thực tế để ai cũng có thể tự áp dụng và thay đổi cách làm việc của mình. Trong số đó, có thể kể đến hai phương pháp đặc biệt hiệu quả là: Coi danh sách việc cần làm là một “thực đơn” và Chiến thuật “bước vào nhà kho” để trị bệnh trì hoãn.
Với phương pháp thứ nhất, bạn sẽ ngừng coi những việc cần làm như một khoản nợ phải trả bằng mọi giá. Thay vào đó, hãy học cách coi nó như thực đơn trong nhà hàng. Tôi chấp nhận rằng mình không có nghĩa vụ phải gọi toàn bộ cái thực đơn đó. Tôi chỉ chọn ra 1-2 món mà mình đủ khả năng và sẵn lòng giải quyết trong ngày. Sự chuyển dịch tâm thế từ “phải làm” sang “chọn để làm” này có thể cởi bỏ đến 80% gánh nặng tâm lý cho bạn.
Tôi từng né tránh việc viết một bài luận kết thúc môn suốt cả tuần trời vì lo sợ mình làm không hoàn hảo. Và trong cuốn sách của mình, Burkeman cũng gọi những đầu việc đáng sợ này là “những con chuột gặm nhấm” năng lượng. Thay vì dùng áp lực tinh thần để ép mình ngồi viết 3 tiếng đồng hồ, tôi áp dụng chiêu “bước vào nhà kho” của Burkeman: chỉ mở file ra ngắm nghía, đọc lại tài liệu trong đúng 15 phút (giống như bước vào một nhà kho đầy rác cảm xúc để làm quen với nó) rồi tắt máy đi ngủ. Kỳ lạ là đến ngày hôm sau, nỗi sợ biến mất, tôi tự động ngồi vào bàn và viết tiếp một cách rất nhẹ nhàng. Con chuột đáng sợ hôm qua đã biến thành chú cừu trắng ngoan ngoãn từ lúc nào.
Nói đi cũng phải nói lại, dưới góc nhìn của tôi, Meditations for Mortals (Thiền cho người trần thế) hoàn toàn không phải là một cuốn sách dễ đọc theo kiểu “mì ăn liền”. Nó thiên về trị liệu tâm lý và thay đổi nhận thức từ gốc rễ. Nếu bạn đang tìm kiếm những công cụ thực chiến kiểu “gấp đôi năng suất trong ba ngày” hay các mẹo công nghệ để tối ưu hóa công việc, cuốn sách này sẽ khiến bạn thất vọng. Thậm chí, nếu người đọc lạm dụng triết lý “chấp nhận giới hạn” và “buông bỏ quyền kiểm soát”, họ rất dễ biến mình thành một kẻ lười biếng, thụ động và đổ lỗi cho hoàn cảnh. Điểm mấu chốt mà Burkeman muốn hướng tới là sự dũng cảm để bắt đầu làm việc dẫu biết kết quả không trọn vẹn, chứ không phải lấy sự không hoàn hảo làm cái cớ để nằm ườn ra và bỏ mặc cuộc đời.
Cẩm Đình
Các trích dẫn đắt giá từ Meditations for Mortals (Thiền cho người trần thế)
1. “Nếu muốn dành trọn cuộc đời này cho những việc thực sự có ý nghĩa với bản thân, bước đi giúp bạn giải phóng tâm trí và làm việc hiệu quả nhất chính là dũng cảm nhìn vào sự thật: Kiếp người vốn hữu hạn. Thời gian chúng ta có cũng hữu hạn, mà khả năng làm chủ nó lại càng ít ỏi. Điều đó thực ra còn tệ hơn bạn tưởng rất nhiều”.
“The most liberating and empowering and productive step you can take, if you want to spend more of your time on the planet doing what matters to you, is to grasp the sense in which life as a finite human being - with limited time, and limited control over that time - is really much worse than you think”.
2. “Nhưng đây mới là lúc mọi chuyện trở nên thú vị. Một sự chuyển biến tâm lý quan trọng sẽ diễn ra ngay khi bạn nhận ra rằng, điều mà bạn bấy lâu nay cố công giải quyết như thể nó rất khó khăn thực chất lại là điều hoàn toàn bất khả thi”.
“But this is where things get interesting, because an important psychological shift occurs whenever you realise that a struggle you’d been approaching as if it were very difficult is actually completely impossible”.
3. Lo âu là gì? Là ngày mai. Vậy ta đang đối mặt với ai trong cơn lo âu? Với chính mình, với những điều do mình tưởng tượng ra. Bởi ngày mai vốn chẳng có sức mạnh gì cả nếu chính bạn không trao truyền sức mạnh cho nó.
“What is anxiety? It is the next day. With whom, then, does the pagan contend in anxiety? With himself, with a delusion, because the next day is a powerless nothing if you yourself do not give it your strength”.
4. “Có một cảm giác và tâm thế thật kỳ lạ, như thể người ta vẫn chưa thực sự sống trong cuộc đời thực của mình... Trong họ luôn thường trực ảo tưởng rằng một lúc nào đó trong tương lai, điều thực sự thuộc về họ mới xuất hiện…”
“There is a strange attitude and feeling that one is not yet in real life... there is always the fantasy that sometime in the future the real thing will come about...”
5. “Bạn không thể giữ khư khư mọi thứ cho riêng mình. Bản chất hữu hạn của vạn vật là mang sẵn hạt giống tiêu vong trong chính sự tồn tại của chúng: giờ phút sinh ra cũng chính là giờ phút chết đi”.
“You can’t hoard life. The nature of finite things as such is to have the seed of passing away as their essential being: the hour of their birth is the hour of their death”.
