Kiểm tra đơn hàng 
Cho tới khi Ian Fleming qua đời vào năm 1964, 14 cuốn sách về 007 - James Bond đã xuất hiện đều đặn, đưa ông lên vị trí một trong những nhà văn ăn khách nhất thời hiện đại. Văn học cuối cùng đã trở thành thiên chức lớn nhất của Fleming. Bài viết dưới đây được xuất bản trên tờ Book & Bookmen một năm trước khi nhà văn qua đời, trong đó Fleming phân tích thể loại thriller như một nghệ thuật công phu dựa trên chính quá trình sáng tác của ông. Mời anh/chị và các bạn độc giả cùng thưởng thức!
Nghệ thuật viết những cuốn tiểu thuyết thriller công phu gần như đã lụi tàn. Các nhà văn dường như cảm thấy e ngại khi phải nhào nặn nên những người hùng chính nghĩa ngời ngời, ác nhân thì đen tối tàn độc, còn các kiều nữ thì mang vẻ liễu yếu đào tơ.
Tôi không phải là một gã thanh niên, hay thậm chí là một gã trung niên, mang đầy hằn học. Tôi không "nhúng mũi" vào sự đời. Sách của tôi cũng chẳng mang tính "dấn thân". Tôi chẳng có thông điệp nào dành cho một nhân loại đang oằn mình đau khổ, và mặc dù tôi từng bị bắt nạt ở trường và mất trinh giống như bao gã đàn ông chúng ta thời xưa, tôi chưa bao giờ có ý định nhồi nhét những trải nghiệm cá nhân bi đát đó vào đầu công chúng. Những tuyệt tác cỏn con của tôi không nhằm mục đích thay đổi con người hay hối thúc họ ra ngoài hành động. Chúng được viết cho những người dị tính máu nóng, để đọc trên những chuyến tàu hỏa, trên máy bay và trên giường.
Tôi có một cậu họ hàng khá bảnh, một văn nhân trẻ tuổi đang lên và tính tình hay hằn học. Cậu ta tức điên lên vì có nhiều người đọc sách của tôi hơn sách của cậu. Cách đây không lâu, chúng tôi có vài lời qua tiếng lại nửa đùa nửa thật về chủ đề này, và tôi đã cố xoa dịu cái tôi đang sục sôi của cậu ta bằng cách bảo rằng mục đích nghệ thuật của cậu cao cả hơn tôi rất, rất nhiều. Cậu ta đang tham gia vào "Cuộc đua cùng Shakespeare". Đích ngắm trong sách của cậu ta là cái đầu, và chí ít, là cả trái tim. Còn đích ngắm trong sách của tôi, tôi bảo, nằm đâu đó giữa chóp ức và, xem nào, phần đùi trên. Những lời tự trào này chẳng xoa dịu được cậu ta chút nào, và cuối cùng, với đôi chút thiếu kiên nhẫn cùng một tia giễu cợt lóe lên trong mắt, tôi hỏi cậu ta tự khai mình là gì trên hộ chiếu. "Tôi cá là cậu tự gọi mình là một Tác giả," tôi nói. Cậu ta đồng tình, dẫu có chút miễn cưỡng, có lẽ vì đã đánh hơi thấy sự mỉa mai đang tới. "Chính xác," tôi bảo. "Chà, còn tôi tự khai mình là một Thợ Viết. Trên đời có những tác giả và nghệ sĩ, thì ngược lại, cũng có những thợ viết và thợ vẽ."
Lời mỉa mai khá cay độc này, thứ đã cưỡng ép cậu ta bước vào hàng ngũ của Giới tinh hoa một cách đầy khiên cưỡng, đồng thời cướp lấy vầng hào quang của một tay thợ thủ công bình dân cho chính tôi, đã khiến gã thanh niên hằn học ấy còn tức giận hơn bao giờ hết, và giờ tôi chẳng còn hay gặp cậu ta như trước nữa. Nhưng điều tôi muốn nhấn mạnh ở đây là: nếu bạn quyết định trở thành một người viết chuyên nghiệp, nói rộng ra, bạn phải quyết định xem mình muốn viết vì danh tiếng, vì thú vui hay vì tiền. Tôi, không chút e ngại, viết vì thú vui và vì tiền.
. . .
Tôi cũng cảm thấy rằng, mặc dù truyện thriller có thể không phải là Văn chương với chữ V viết hoa, người ta vẫn có thể viết ra những thứ mà tôi miêu tả chính xác nhất là "Tiểu thuyết thriller được thiết kế để đọc như văn chương", với những bậc thầy thực hành như Edgar Allan Poe, Dashiell Hammett, Raymond Chandler, Eric Ambler và Graham Greene. Tôi chẳng thấy có gì đáng xấu hổ khi đặt mục tiêu cao như họ.
Được rồi, vậy là chúng ta đã quyết định viết vì tiền và nhắm tới những tiêu chuẩn nhất định cho ngòi bút của mình. Những tiêu chuẩn này sẽ bao gồm một lối văn xuôi không màu mè, một hệ thống ngữ pháp không cần quá hoa mỹ và một sự nhất quán nhất định trong cách kể chuyện.
Nhưng những phẩm chất này không tạo nên một cuốn sách bán chạy. Chỉ có duy nhất một công thức cho một cuốn sách bán chạy, và nó rất đơn giản. Bạn phải khiến người đọc lật sang trang tiếp theo.
Nếu nhìn lại những cuốn sách bán chạy mà bạn từng đọc, bạn sẽ thấy chúng đều sở hữu phẩm chất này. Bạn đơn giản là phải lật sang trang tiếp theo.
Không được phép để bất cứ thứ gì cản trở động lực cốt lõi này của tiểu thuyết thriller. Đó là lý do tôi nói rằng văn xuôi của bạn phải đơn giản và không màu mè. Bạn không thể nán lại quá lâu ở những đoạn miêu tả. Không được có những rắc rối về tên tuổi, các mối quan hệ, những chuyến đi hay bối cảnh địa lý làm người đọc bối rối hoặc bực mình. Họ không bao giờ được phép tự hỏi: "Mình đang ở đâu đây? Kẻ này là ai? Bọn họ rốt cuộc đang làm cái quái gì vậy?" Hơn hết, tuyệt đối không được có những màn tóm tắt lại đến phát điên, nơi nhân vật chính lải nhải về số phận hẩm hiu của mình, điểm lại trong đầu danh sách các nghi phạm, hay ngẫm nghĩ xem mình lẽ ra nên làm gì hoặc định làm gì tiếp theo. Bằng mọi giá, bạn cứ việc dàn cảnh hay liệt kê số đo của nữ chính một cách âu yếm tùy thích, nhưng khi làm vậy, mỗi từ ngữ đều phải có sức nặng, phải gây hứng thú hoặc kích thích độc giả trước khi hành động tiếp tục hối hả dồn tới.
Tôi thú nhận mình thường xuyên phạm tội tày đình ở khoản này. Tôi dễ bị phấn khích bởi chất thơ của các sự vật và địa điểm, và nhịp độ câu chuyện của tôi đôi khi bị khựng lại trong lúc tôi tóm cổ độc giả và nhồi nhét vào họng họ những miếng mồi to tướng mà tôi cho là sẽ khiến họ hứng thú, đồng thời lắc mạnh họ và hét lên: "Thích cái này đi, đồ khốn!" về một thứ gì đó vô tình lọt vào mắt xanh của tôi. Nhưng đó là một sự sa ngã đáng buồn, và tôi phải thú nhận rằng trong một cuốn sách của mình, Goldfinger, tôi đã dành trọn ba chương chỉ cho một ván golf.
Chà, sau khi đạt được một văn phong thạo việc và nhịp độ kể chuyện mang tính sống còn, chúng ta sẽ đưa gì vào cuốn sách - đâu là những nguyên liệu của một cuốn tiểu thuyết thriller?
Nói ngắn gọn, nguyên liệu là bất cứ thứ gì có thể kích thích bất kỳ giác quan nào của con người - hoàn toàn bất cứ thứ gì.
Trong mảng này, đóng góp của tôi cho nghệ thuật viết truyện thriller là nỗ lực mang đến sự kích thích toàn diện cho độc giả từ đầu chí cuối, chạm đến tận nụ vị giác của họ. Chẳng hạn, tôi chưa bao giờ hiểu nổi tại sao các nhân vật trong sách lại cứ phải ăn những bữa ăn qua loa và vô vị đến thế. Các anh hùng người Anh dường như sống chật vật qua ngày bằng mấy tách trà và vài ly bia, và khi họ thực sự có một bữa ăn ra hồn, chúng ta chẳng bao giờ được nghe xem nó gồm những món gì. Cá nhân tôi không phải là một người sành ăn, và tôi căm ghét cái thói sành ăn sành uống rởm đời. Món khoái khẩu của tôi là trứng bác. Trong bản thảo gốc của Live and Let Die, James Bond ăn trứng bác nhiều đến mức một người đọc bông tinh ý đã phải nhắc khéo rằng cái thói quen ăn uống cứng nhắc này không khéo lại trở thành một rủi ro an ninh cho Bond. Nếu anh ta bị theo dõi, cái đuôi của anh ta chỉ việc bước vào các nhà hàng và hỏi: "Có gã nào vừa ở đây ăn trứng bác không?" là đủ biết mình có đang lần đúng dấu vết hay không. Thế là tôi đành phải rà soát lại cuốn sách để đổi thực đơn.
…
Thứ tôi nhắm tới là một nét độc đáo mang tính kỷ luật. Tôi chưa đọc lại bất kỳ cuốn sách nào của mình để xem nó có trụ vững trước những cuộc săm soi kỹ lưỡng hay không, nhưng tôi nghĩ bạn sẽ thấy mặt trời luôn tỏa nắng trong sách của tôi - một trạng thái giúp vực dậy tinh thần của độc giả Anh một cách tinh vi - rằng hầu hết các bối cảnh trong sách bản thân chúng đã rất thú vị và mãn nhãn, đưa độc giả đến những miền đất đầy mê hoặc trên khắp thế giới, và nhìn chung, luôn có một mạch ngầm đậm chất khoái lạc ngự trị để cân bằng lại mặt u ám trong những cuộc phiêu lưu của Bond. Nói cách khác, điều này làm vui lòng độc giả...
Đến đây, hãy để tôi dừng lại một nhịp và cam đoan với các bạn rằng, dù tất cả những điều này nghe có vẻ xảo quyệt như quỷ, thì thực ra chỉ khi cố gắng phân tích thành công của sách mình để viết bài luận này, tôi mới rút ra được những kết luận đó. Thực chất, tôi chỉ viết về những gì kích thích và làm vui thú chính tôi.
. . .
Sau khi đã ngấm toàn bộ những lời khuyên đầy khích lệ này, trái tim bạn dẫu sao cũng sẽ co rúm lại trước những nỗ lực thể chất cần có để viết ra dù chỉ là một cuốn truyện thriller. Tôi chân thành cảm thông với bạn. Bản thân tôi cũng lười biếng. Tim tôi chùng xuống khi nghĩ đến hai, ba trăm trang giấy nháp trắng tinh mà tôi sẽ phải bôi bẩn bằng những từ ngữ được chọn lọc ít nhiều nhằm nặn ra một cuốn sách 60.000 từ.
Trong trường hợp của tôi, một trong những điều kiện tiên quyết là phải tạo ra một khoảng trống trong cuộc sống, thứ chỉ có thể được lấp đầy một cách thỏa đáng bằng một dạng thức công việc sáng tạo nào đó, dù là viết lách, hội họa, điêu khắc, sáng tác nhạc hay đơn giản là đóng một chiếc thuyền. Về mặt này, tôi khá may mắn. Tôi đã xây một ngôi nhà nhỏ ở bờ biển phía bắc Jamaica vào năm 1946 và sắp đặt cuộc sống sao cho có thể dành ít nhất hai tháng mùa đông ở đó. Trong sáu năm đầu, tôi có khối việc để làm trong những tháng này: khám phá Jamaica, quán xuyến gia nhân, làm quen với người bản địa, và tỉ mẩn soi xét địa hình dưới nước ngay trong rạn san hô của mình. Nhưng đến năm thứ sáu, tôi đã vắt kiệt mọi khả năng đó, và tôi lại sắp sửa kết hôn - một viễn cảnh lấp đầy trong tôi nỗi kinh hoàng và sự bồn chồn trong tâm trí. Để đôi bàn tay nhàn rỗi có việc gì đó làm, và cũng như một liều kháng thể chống lại những âu lo về tình trạng hôn nhân sau 43 năm sống đời độc thân, một ngày nọ tôi quyết định ngồi xuống và viết một cuốn sách. Phương pháp trị liệu đó đã thành công. Và mặc dù tôi vẫn thi thoảng viết lách giữa bộn bề cuộc sống ở London, nhưng tất cả các cuốn sách của tôi đều được viết trong những chuyến đi thường niên đến Jamaica. Tuy nhiên, nếu không có được một nơi ẩn náu như tôi đang có, tôi khuyên bạn nên chọn những căn phòng ngủ ở khách sạn, càng xa rời cuộc sống thường nhật của bạn càng tốt. Sự ẩn danh trong cái không gian tẻ nhạt ấy, cùng việc thiếu vắng bạn bè và những thú tiêu khiển ở một miền đất xa lạ sẽ tạo ra một khoảng trống buộc bạn phải bước vào trạng thái viết lách, và nếu túi tiền của bạn không rủng rỉnh cho lắm, thì nó cũng sẽ ép bạn vào một tâm thế buộc phải viết thật nhanh và dồn mọi tâm sức.
Về hành động viết mang tính thể chất, phương pháp tôi đã đúc kết được là thế này. Tôi đánh máy toàn bộ bản thảo, bằng sáu ngón tay. Đánh máy bớt nhọc hơn viết tay rất nhiều, và rốt cuộc bạn sẽ có một bản thảo tương đối sạch sẽ. Yếu tố cốt lõi tiếp theo là tuân thủ nghiêm ngặt một lịch trình - và ý tôi là thực sự nghiêm ngặt. Tôi viết khoảng ba tiếng vào buổi sáng - từ chừng 9:30 đến 12:30 - và làm việc thêm một tiếng nữa từ 6 đến 7 giờ tối. Đến cuối ngày, tôi tự thưởng cho mình bằng cách đánh số trang và kẹp chúng vào một tập bìa cứng. Trọn vẹn bốn giờ làm việc mỗi ngày này chỉ được dành riêng cho việc kể chuyện.
Tôi không bao giờ sửa chữa bất cứ thứ gì và cũng không bao giờ đọc lại những gì mình đã viết, ngoại trừ việc dòm xuống cuối trang trước để xem mình đã viết đến đâu. Nếu bạn đã quay đầu nhìn lại, bạn nắm chắc phần thua. “Sao mình có thể viết ra mớ rác rưởi này? Sao mình có thể dùng từ ‘kinh khủng’ tới sáu lần trên cùng một trang?” và vân vân. Nếu bạn làm gián đoạn việc kể chuyện nhịp độ cao bằng quá nhiều sự soi xét nội tâm và tự phê bình, may mắn lắm bạn mới lết được 500 từ một ngày, và chưa kể còn thêm phần chán ghét chúng.
Bằng cách tuân theo công thức của tôi, bạn viết 2.000 từ mỗi ngày và bạn sẽ chẳng thấy chán ghét chúng cho đến khi cuốn sách hoàn thành, điều mà, trong trường hợp của tôi, sẽ diễn ra trong khoảng sáu tuần.
Tôi thậm chí không bao giờ dừng bút để chọn một từ cho thật đắt, hay kiểm tra lại chính tả hoặc dữ kiện. Tất cả những việc này có thể làm sau khi cuốn sách đã hoàn tất.
Khi sách viết xong, tôi dành khoảng một tuần để đọc lướt qua, sửa những lỗi sai rành rành nhất và viết lại một vài đoạn. Sau đó tôi thuê người đánh máy lại cẩn thận, thêm tiêu đề chương và hoàn thiện mọi râu ria còn lại. Rồi tôi lại đọc thêm lần nữa, cho đánh máy lại những trang tệ nhất và gửi tới nhà xuất bản.
…
Nhưng rốt cuộc, sau bao nhiêu nhọc nhằn đó, phần thưởng của việc viết lách, và trong trường hợp của tôi là viết truyện thriller, là gì?
Đầu tiên, đó là tài chính. Bạn không kiếm được một món hời khổng lồ từ tiền bản quyền, quyền dịch thuật và những thứ tương tự, và trừ khi bạn cực kỳ chăm chỉ và thành công, bạn mới có thể sống dựa vào những khoản lợi nhuận này, nhưng nếu bạn bán được bản quyền chuyển thể dài kỳ và bản quyền điện ảnh, bạn sẽ sống rất khỏe.
Trên hết, trở thành một nhà văn tương đối thành công là một cuộc sống tốt đẹp. Bạn không phải cắm mặt làm việc mọi lúc mọi nơi và bạn mang theo văn phòng ngay trong đầu mình. Và bạn nhận thức rõ ràng hơn rất nhiều về thế giới xung quanh.
Việc viết lách khiến bạn nhạy bén hơn với môi trường sống, và bởi lẽ thành tố chính của việc sống - dù nhìn vào phần đông nhân loại bạn có thể không nghĩ vậy - là được sống, thì đây quả là một sản phẩm phụ đáng giá của nghề viết, ngay cả khi bạn chỉ viết những cuốn tiểu thuyết thriller có những những người hùng chính nghĩa ngời ngời, những ác nhân đen tối tàn độc và các kiều nữ mang vẻ liễu yếu đào tơ.
Hương Giang dịch từ tiếng Anh
