Kiểm tra đơn hàng 
Nhờ tính phổ quát, những lập luận xuất sắc và giá trị vượt ra ngoài khuôn khổ của một lời tựa thông thường, bài viết dưới đây của C.S. Lewis sau này đã được các nhà xuất bản tách ra và in thành một tiểu luận độc lập với tựa đề "On the Reading of Old Books" trong các tuyển tập tác phẩm của ông (nổi tiếng nhất là trong cuốn God in the Dock). Ngày nay, nó được coi là một trong những bài tiểu luận truyền cảm hứng mạnh mẽ nhất về nghệ thuật đọc và sự trân trọng đối với các tác phẩm kinh điển.
Về việc đọc những cuốn sách cũ
—C.S. Lewis
Đang có một quan niệm kỳ lạ lan truyền khắp nơi rằng ở mọi lĩnh vực, những cuốn sách cổ xưa chỉ nên dành cho giới chuyên môn, còn những tay nghiệp dư thì nên bằng lòng với những cuốn sách hiện đại. Vì vậy, với tư cách là một giảng viên Văn học Anh, tôi nhận thấy rằng nếu một sinh viên trung bình muốn tìm hiểu đôi điều về chủ nghĩa Platon, việc cuối cùng cậu ta nghĩ đến là lấy một bản dịch của Plato khỏi giá sách thư viện và đọc cuốn Symposium. Cậu ta thà đọc một cuốn sách hiện đại buồn tẻ nào đó dài gấp mười lần, toàn bàn về các "chủ nghĩa" cùng những tầm ảnh hưởng, và cứ mười hai trang mới có một trang thực sự nói cho cậu ta biết Plato thực chất đã nói gì.
Sai lầm này thực ra khá dễ thương, bởi nó bắt nguồn từ sự khiêm nhường. Cậu sinh viên có phần e sợ khi phải giáp mặt trực tiếp với một trong những triết gia vĩ đại. Cậu ta cảm thấy bản thân mình kém cỏi và nghĩ rằng mình sẽ không thể hiểu được ông. Nhưng giá như cậu ta biết rằng, bậc vĩ nhân ấy, chính bởi vì sự vĩ đại của mình, lại dễ hiểu hơn rất nhiều so với người bình dịch hiện đại của ông. Một sinh viên ngây ngô nhất cũng sẽ có thể hiểu được, nếu không muốn nói là tất cả, thì cũng là một phần rất lớn những gì Plato đã nói ; nhưng hiếm có ai có thể hiểu nổi một vài cuốn sách hiện đại viết về chủ nghĩa Platon. Do đó, một trong những nỗ lực chính của tôi với tư cách là một người thầy luôn là thuyết phục những người trẻ tuổi rằng kiến thức trực tiếp không chỉ đáng để tiếp thu hơn kiến thức gián tiếp, mà thường còn dễ dàng và thú vị hơn nhiều để lĩnh hội.
Sự ưu ái sai lầm dành cho những cuốn sách hiện đại và sự e ngại đối với những cuốn sách cổ xưa này không ở đâu hoành hành mạnh mẽ hơn là trong thần học. Bất cứ nơi nào bạn bắt gặp một nhóm học tập nhỏ của những tín đồ Cơ đốc giáo bình dân, bạn gần như có thể chắc chắn rằng họ đang không nghiên cứu Thánh Luke, Thánh Paul, Thánh Augustine, Thomas Aquinas, Hooker hay Butler, mà là M. Berdyaev, M. Maritain, M. Niebuhr, cô Sayers hay thậm chí là chính tôi. Giờ thì, điều này với tôi có vẻ thật ngược đời. Dĩ nhiên, vì bản thân tôi cũng là một người cầm bút, tôi không hề mong muốn độc giả phổ thông tẩy chay hoàn toàn sách hiện đại. Nhưng nếu người đó bắt buộc chỉ được đọc sách mới hoặc chỉ đọc sách cũ, tôi sẽ khuyên anh ta nên đọc sách cũ. Và tôi đưa ra lời khuyên này chính xác là vì anh ta là một tay nghiệp dư, và do đó, ít được bảo vệ hơn nhiều so với một chuyên gia trước những mối nguy hiểm của một chế độ ăn uống chỉ rặt những thứ đương thời. Một cuốn sách mới vẫn đang trong quá trình thử nghiệm và người nghiệp dư không đủ vị thế để đánh giá nó.
Nó cần phải được kiểm chứng dựa trên hệ thống tư tưởng Cơ đốc giáo vĩ đại qua các thời đại, và mọi hàm ý tiềm ẩn của nó (thường là do chính tác giả cũng không ngờ tới) cần phải được đưa ra ánh sáng. Thường thì ta không thể hiểu trọn vẹn nó nếu thiếu đi kiến thức từ kha khá những cuốn sách hiện đại khác. Nếu bạn bước vào lúc mười một giờ trong một cuộc trò chuyện đã bắt đầu từ lúc tám giờ, bạn thường sẽ không hiểu được ý nghĩa thực sự của những gì đang được nói. Những câu nói dường như rất đỗi bình thường với bạn lại gây ra tiếng cười hoặc sự bực dọc và bạn sẽ không hiểu tại sao - dĩ nhiên, lý do là vì những giai đoạn trước của cuộc trò chuyện đã tạo cho chúng một điểm nhấn đặc biệt.
(...) Có một quy tắc rất hay, đó là sau khi đọc một cuốn sách mới, đừng bao giờ cho phép bản thân đọc thêm một cuốn sách mới nào khác cho đến khi bạn đã đọc xen kẽ một cuốn sách cũ. Nếu điều đó là quá sức đối với bạn, ít nhất bạn cũng nên đọc một cuốn sách cũ cho mỗi ba cuốn sách mới.
Mỗi thời đại đều có thế giới quan riêng của nó. Nó đặc biệt xuất sắc trong việc thấu tỏ những chân lý nhất định và cũng đặc biệt dễ mắc phải những sai lầm nhất định. Do đó, tất cả chúng ta đều cần những cuốn sách có thể sửa chữa những sai lầm đặc trưng của chính thời đại mình. Và điều đó đồng nghĩa với những cuốn sách cũ. Tất cả các nhà văn đương đại đều chia sẻ thế giới quan đương đại ở một mức độ nào đó – ngay cả những người, như tôi, có vẻ phản đối nó mạnh mẽ nhất. Không có điều gì làm tôi kinh ngạc hơn khi đọc những cuộc tranh luận của các thời đại đã qua bằng sự thật là cả hai phe thường mặc nhiên thừa nhận vô số điều mà ngày nay chúng ta sẽ hoàn toàn phủ nhận. Họ tưởng rằng họ đang đối nghịch nhau hoàn toàn như hai thái cực, nhưng thực chất họ luôn được liên kết lại một cách bí mật - liên kết với nhau và chống lại những thời đại trước hay sau đó bằng một khối lượng lớn những giả định chung. Chúng ta có thể chắc chắn rằng sự mù quáng đặc trưng của thế kỷ hai mươi – sự mù quáng mà hậu thế sẽ phải tự hỏi, "Nhưng làm sao họ có thể nghĩ như vậy được?" – nằm ở chính nơi mà ta chưa từng ngờ tới, và liên quan đến những điều mà cả Hitler lẫn Tổng thống Roosevelt, hay giữa ông H. G. Wells và Karl Barth đều có chung một sự đồng thuận không chút gợn sóng.
Chẳng ai trong chúng ta có thể hoàn toàn thoát khỏi sự mù quáng này, nhưng chúng ta chắc chắn sẽ làm nó gia tăng, và làm suy yếu đi lớp phòng vệ của mình trước nó, nếu chúng ta chỉ đọc những cuốn sách hiện đại. Ở nơi nào chúng đúng, chúng sẽ trao cho ta những chân lý mà ta vốn đã biết một nửa. Ở nơi nào chúng sai, chúng sẽ làm trầm trọng thêm căn bệnh sai lầm mà ta đang mắc phải một cách nguy hiểm. Liều thuốc giảm đau duy nhất là hãy giữ cho làn gió biển trong lành của những thế kỷ qua thổi xuyên qua tâm trí chúng ta, và điều này chỉ có thể thực hiện được bằng cách đọc những cuốn sách cổ xưa.
Tất nhiên, chẳng có phép thuật nào về quá khứ cả. Con người thời đó cũng chẳng thông minh hơn bây giờ; họ cũng mắc nhiều sai lầm như chúng ta. Nhưng không phải là những sai lầm giống nhau. Họ sẽ không tâng bốc chúng ta trong những sai lầm mà ta đang phạm phải; và những sai lầm của chính họ, giờ đây đã phơi bày và rõ rành rành, sẽ không thể gây nguy hiểm cho chúng ta. Hai cái đầu thì tốt hơn một cái, không phải vì cái nào cũng không thể sai lầm, mà bởi vì chúng khó có khả năng đi sai về cùng một hướng. Chắc chắn là, những cuốn sách của tương lai cũng sẽ là một liều thuốc điều chỉnh tốt không kém những cuốn sách của quá khứ, nhưng không may là chúng ta chưa thể chạm tay tới chúng.
Hương Giang lược dịch từ bản tiếng Anh "On Reading Old Books"
