Kiểm tra đơn hàng 
Giáo sư Kathryn Sutherland lý giải vì sao một ngòi bút chỉ quẩn quanh nơi làng quê tĩnh lặng như Jane Austen lại trở thành kẻ mở đường vĩ đại của nghệ thuật tiểu thuyết, người đã khai phá một chân trời hoàn toàn mới cho văn chương bằng chính chất liệu đời thường và một bút pháp vượt trước thời đại.
Jane Austen qua đời ở tuổi 41, để lại 6 cuốn tiểu thuyết mỏng (mỏng theo những chuẩn mực đồ sộ thời bấy giờ), với đề tài và bối cảnh cũng tương tự bị giới hạn trong phạm vi hẹp: đời sống làng quê giữa tầng lớp quý tộc hạ lưu nơi các hạt phía nam nước Anh; những mối tình thận trọng ở Surrey, Hertfordshire và Bath, nơi cán cân tài khoản ngân hàng và sự lãng mạn hòa hợp một cách êm thấm. Trước khi nhắm mắt xuôi tay, niềm an ủi của bà là nhận được một bài phê bình lớn, lượng sách bán ra đều đặn dẫu chẳng phải hiện tượng chấn động, cùng sự thấu tường rằng tác phẩm của mình được những độc giả tinh tường ngưỡng mộ. Từng ấy thứ, thoạt nghĩ, khó lòng đủ để dựng xây nên một danh tiếng toàn cầu.
Những độc giả đầu tiên từng nói rằng họ có cảm tưởng như quen biết các nhân vật của bà, và ngay từ khởi đầu, người đọc đã linh cảm bà đang rẽ tiểu thuyết sang một hướng đi hoàn toàn mới. Bà khước từ những tình tiết giật gân cùng các cú lật mở bất ngờ đầy kịch tính của phần lớn tiểu thuyết đương thời, để ưu tiên cho những hành vi xã hội được quan sát tỉ mỉ, cùng sự trưởng thành về mặt cảm xúc và đạo đức của một nữ nhân vật chính biết suy tư. Điều thực sự mới mẻ trong tiểu thuyết của Austen là cách bà kéo nghệ thuật và đời sống xích lại gần nhau hơn, đặc biệt qua việc đặc tả thế giới nội tâm của nữ chính - người mà đời sống tinh thần bận rộn đã thay thế cho những cuộc phiêu lưu thể xác phi lý nhan nhản trong dòng tiểu thuyết bình dân cùng thời. Bà đã tạo nên một cuộc cách mạng thầm lặng cho thể loại tiểu thuyết, một cuộc cách mạng chỉ thực sự được đón nhận trọn vẹn bởi các nhà văn hiện đại chủ nghĩa đầu thế kỷ hai mươi: như Virginia Woolf chẳng hạn.
Jane Austen là một người tiên phong trong hư cấu văn chương, khai phá những mảnh đất mới ở cả đề tài lẫn bút pháp. Bà nhận ra rằng những biến cố thường nhật nơi những chốn bình thường hoàn toàn có thể trở thành chất liệu của tiểu thuyết. Biên độ xã hội của bà có thể chật hẹp, chỉ thu mình trong chính tầng lớp xã hội của bản thân, nhưng bà lại sở hữu một thứ trí tuệ hài hước mang tính phổ quát. Tiểu thuyết của bà là những "phòng luận đàm", nơi bà viết nên những màn đối thoại tự nhiên đến xuất chúng, khiến nhân vật như bước ra đời thực ngay khi cất lời - một biệt tài mà rất ít tiểu thuyết gia thời đó hay cả bây giờ có được. Dẫu các câu chuyện của bà chỉ có một cấu trúc bề mặt mỏng manh, thứ mà Woolf từng gọi là "những bữa tiệc, những buổi dã ngoại và những điệu khiêu vũ làng quê" - chúng vẫn chạm vào điều gì đó sâu thẳm trong ý thức xã hội và tâm thức cá nhân của chúng ta, bất kể xuất phát điểm văn hóa hay trải nghiệm sống. Đề tài của bà là cách ứng xử của cha mẹ với con cái, nhu cầu hòa hợp với xóm giềng, những hiểm nguy cùng lạc thú của việc rơi vào lưới tình, của tình bạn, và trên hết, là tầm quan trọng của việc phân biệt giữa kẻ thực tâm muốn điều tốt cho ta với người thì không.
Các nữ nhân vật chính của bà sở hữu đời sống nội tâm sâu sắc, được hiển hiện trên trang sách như một kiểu đối thoại với chính mình. Họ nếm trải những nỗi chán chường, bế tắc vụn vặt thường ngày; họ cảm nhận rõ những giới hạn mà xã hội áp đặt lên mình. Dẫu văn chương và luân lý của bà (hệ thống chuẩn mực đạo đức và hành vi) đều xoay quanh đời sống phụ nữ, tiểu thuyết của bà lại ghi nhận khát khao bên trong mỗi con người: khát khao được lớn lên, được đổi thay, được trở thành một phiên bản khác. Điều mà Elizabeth Bennet và Darcy, Emma Woodhouse và Knightley, hay Anne Elliot và Wentworth tìm thấy, bất chấp mọi nghịch cảnh chính là sự thấu hiểu cảm xúc, là cảm giác thuộc về nhau. Ở trạng thái hoàn hảo nhất, các nhân vật nam của bà cũng sở hữu trí tuệ cảm xúc phi thường. Các nhân vật ấy chân thực với chúng ta và chúng ta học hỏi từ họ; nhờ họ, những giới hạn của chính chúng ta dường như bớt phần ngột ngạt. Sự gắn kết thân mật phi thường mà tiểu thuyết của Austen gợi lên nơi người đọc, cả nam lẫn nữ, bắt nguồn chính từ điều này. Bà bồi đắp trí tuệ cảm xúc cho chúng ta. Và đó là những gì văn chương vĩ đại có thể làm được.
Và đây là lý do vì sao Jane Austen từ lâu đã nắm giữ một vị trí cao quý và khác biệt đến vậy trong nền văn học Anh quốc: vừa được giới học giả cùng các nhà phê bình kính trọng, bàn luận, vừa được bạn đọc khắp năm châu yêu mến tựa như một người tri kỷ.
LAN ANH dịch
