Junichiro Tanizaki

Trong dòng chảy của văn học Nhật Bản hiện đại, Junichiro Tanizaki hiện lên như một bóng hình đầy khiêu khích, một nghệ sĩ say sưa trong mê cung của cái đẹp và những dục vọng trần thế.Văn chương của Junichiro Tanizaki tập trung vào sự đan xen giữa vẻ đẹp nhục cảm và nỗi ám ảnh về sự hoàn mỹ. Qua việc bóc tách các giá trị văn hóa truyền thống, ông nỗ lực tìm lại bản sắc thẩm mỹ đặc trưng của Nhật Bản trong quá trình hiện đại hóa. Tác phẩm của Tanizaki dành cho những độc giả duy mỹ, muốn khám phá thế giới của những mảng sáng tối mờ ảo và những quy chuẩn thẩm mỹ kín đáo trong không gian kiến trúc phương Đông.

Từ "Làn sóng phương Tây" đến tiếng gọi của nguồn cội Kansai

Cuộc đời của Junichiro Tanizaki bắt đầu bằng một sự say mê cuồng nhiệt đối với những giá trị ngoại lai. Sinh ngày 24 tháng 7 năm 1886 tại Tokyo, trong một gia đình thương gia giàu có, Tanizaki lớn lên giữa lúc Nhật Bản đang chuyển mình mạnh mẽ theo mô hình phương Tây. Thuở ban đầu, ông là một "tín đồ" của chủ nghĩa Satan và những tư tưởng suy đồi phương Tây, luôn khao khát những thứ hào nhoáng, hiện đại và xa lạ.

Tuy nhiên, trận động đất kinh hoàng Kantō năm 1923 đã thay đổi định mệnh của ông. Tanizaki rời bỏ Tokyo đổ nát để chuyển đến vùng Kansai (Kyoto và Osaka). Chính tại đây, vẻ đẹp của những ngôi đền cổ, những rặng trúc và lối sống truyền thống chậm rãi đã đánh thức một "con người Nhật Bản" ngủ quên trong ông. Cuộc chuyển dời địa lý này đã dẫn đến một cuộc chuyển dời về tư duy nghệ thuật: "ông từ bỏ những hào nhoáng phương Tây để quay về khám phá và khắc họa những lớp trầm mặc, u huyền của văn hóa truyền thống.". Tanizaki không chỉ thay đổi nơi ở; ông đã thay đổi cả lăng kính nhìn nhận thế giới.

Khi cái đẹp ẩn mình trong bóng tối

Điểm đặc sắc nhất trong thế giới nghệ thuật của Tanizaki là sự tôn thờ bóng tối. Ông tin rằng vẻ đẹp của người phương Đông không nằm ở sự phơi bày dưới ánh sáng rực rỡ, mà nằm ở những khoảng mờ ảo, nơi ranh giới giữa thực và hư bị xóa nhòa.

Khi lật mở những trang viết của Tanizaki, độc giả sẽ chạm vào một triết lý thẩm mỹ vô cùng tinh tế: sự kết hợp giữa dục vọng xác thịt và sự tinh khiết của tâm hồn. Ông ám ảnh bởi những người phụ nữ quyền lực, những vẻ đẹp mang tính hủy diệt (femme fatale) nhưng đồng thời lại cực kỳ mong manh. Với Tanizaki, cái đẹp thường đi kèm với nỗi đau và sự phục tùng. Cách ông mô tả một làn da trắng ngần ẩn sau lớp áo Kimono trong căn phòng tối không đơn thuần là mô tả ngoại hình; đó là một nghi lễ thờ phụng cái đẹp, nơi bóng tối đóng vai trò là chất xúc tác để sự rạng rỡ trở nên vĩnh cửu.

Những tuyệt phẩm thêu dệt nên linh hồn Nhật Bản

Some Prefer Nettles (1929)

Tiểu thuyết xoay quanh cuộc hôn nhân đang dần rạn vỡ giữa Kaname và Misako - một mối quan hệ không còn tình yêu, nhưng cũng chưa thể chấm dứt. Thay vì đối đầu trực diện, cả hai tồn tại trong trạng thái lưng chừng: vừa xa cách, vừa ràng buộc bởi những quy ước xã hội và gia đình.

Kaname bị cuốn hút bởi những giá trị truyền thống Nhật Bản, đặc biệt qua hình ảnh cha vợ và những buổi thưởng thức kịch rối Bunraku, trong khi Misako lại nghiêng về lối sống hiện đại, phương Tây hóa. 

Sự đối lập này phản ánh một Nhật Bản đang chuyển mình mạnh mẽ trong thời kỳ hiện đại hóa. Điểm đặc biệt của Some Prefer Nettles nằm ở nhịp điệu rất “tĩnh”: không có cao trào kịch tính rõ rệt, mà là sự bào mòn từ từ của cảm xúc và ràng buộc. Tanizaki không đưa ra phán xét, mà để nhân vật trôi trong trạng thái mơ hồ - nơi lựa chọn dường như luôn bị trì hoãn.

In'ei Raisan (1933)

Đây là một tiểu luận xuất sắc định nghĩa lại cái đẹp Nhật Bản. Thông qua việc phân tích kiến trúc, đồ sơn mài và cách bài trí không gian truyền thống, Tanizaki khẳng định rằng bản sắc của vẻ đẹp phương Đông nằm ở bóng tối và sự mờ ảo thay vì sự sáng rõ, rực rỡ của phương Tây. 

Tác phẩm là một lời phản kháng tĩnh lặng trước sự xâm lấn của các yếu tố hiện đại, đồng thời mời gọi độc giả tìm về những giá trị trầm mặc và tinh tế vốn có của văn hóa truyền thống.

The Makioka Sisters (1943-1948) 

Được coi là kiệt tác vĩ đại nhất của Tanizaki, viết trong bối cảnh Thế chiến II khi chính quyền cố gắng cấm đoán nó vì thiếu tính chiến đấu. Cuộc sống của bốn chị em nhà Makioka tại Osaka khi họ cố gắng tìm chồng cho người em thứ ba giữa lúc những giá trị truyền thống đang dần tan rã. 

Cuốn sách là một bảo tàng ngôn từ lưu giữ sự thanh tao của văn hóa Kansai, một lời giã biệt ngọt ngào và buồn bã cho một lối sống cổ xưa trước ngưỡng cửa của sự đổi thay tàn nhẫn.

Hào quang từ sự tinh xảo: Những thành tựu rực rỡ của một thiên tài duy mỹ

Để thấu hiểu vị thế của Junichiro Tanizaki trong dòng chảy văn học thế giới, chúng ta phải nhìn vào khả năng "phục hưng" ngôn ngữ của ông. Một trong những thành tựu văn chương đồ sộ nhất, chiếm nhiều tâm huyết nhất đời ông chính là việc hiện đại hóa "Truyện kể Genji" (Genji Monogatari). Tanizaki đã dành hàng chục năm để dịch kiệt tác thế kỷ XI này sang tiếng Nhật hiện đại tới ba lần khác nhau. Đây là một nỗ lực để kết nối dòng máu văn chương cổ xưa vào huyết quản của dân tộc hiện đại, giúp vẻ đẹp cung đình nghìn năm trước một lần nữa được rạng rỡ trong lòng độc giả hôm nay.

Bên cạnh đó, danh tiếng của Tanizaki trên văn đàn quốc tế được bảo chứng bởi sự thừa nhận của các vĩ nhân cùng thời. Tờ New York Times từng gọi ông là "nhà văn lớn nhất còn sống của Nhật Bản" vào những năm 1950. Việc ông được bầu làm thành viên danh dự của Viện Hàn lâm Nghệ thuật và Văn chương Mỹ năm 1964 là một dấu mốc lịch sử, vì đây là vinh dự hiếm hoi dành cho một nhà văn châu Á thời bấy giờ.

Sức ảnh hưởng của ông không chỉ dừng lại ở trang sách mà còn lan sang điện ảnh và kiến trúc. Triết lý về bóng tối của ông đã trở thành kim chỉ nam cho các kiến trúc sư hàng đầu thế giới khi thiết kế không gian Á Đông.

Junichiro Tanizaki - Khi cái đẹp bắt đầu từ nơi ánh sáng lụi tàn

Trong thế giới của Tanizaki, vẻ đẹp không phải là ánh mặt trời rạng rỡ giữa trưa, mà là ánh lửa leo lét tỏa ra từ những góc khuất mịt mờ. Đọc Tanizaki là một hành trình để chúng ta học cách "nhìn" lại thực tại bằng một tâm thế bình thản và sâu sắc hơn.

Văn chương của Junichiro Tanizaki không hướng đến sự an ủi dễ dãi, mà mở ra một cách nhìn tinh tế về tính hữu hạn và mỹ học của sự phai tàn. Trong thế giới của ông, trải nghiệm sống không nằm ở việc tìm kiếm cái mới, mà ở khả năng cảm nhận chiều sâu của thời gian in dấu lên những gì tưởng chừng quen thuộc - từ bề mặt của vật dụng cũ đến những khoảng tối trong không gian sống.

Đọc Tanizaki là tiếp cận một quan niệm thẩm mỹ nơi ánh sáng không còn giữ vị trí trung tâm tuyệt đối; chính trong bóng tối và sự tiết chế, vẻ đẹp mới được định hình rõ nét. Từ đó, ông gợi mở rằng giá trị của tồn tại không nằm ở sự phô bày rực rỡ, mà ở khả năng nhận thức và trân trọng những gì tinh vi, lặng lẽ và bền bỉ theo thời gian.

Ghé thăm InBook.vn ngay hôm nay để sở hữu bộ sưu tập Junichiro Tanizaki - nơi bóng tối kể cho bạn nghe những câu chuyện về vẻ đẹp vĩnh hằng.

Những tác phẩm của Junichiro Tanizaki hiện có tại InBook:

Xem tất cả