Citizen

“Citizen: An American Lyric” là một tác phẩm mang tính đột phá thuộc thể loại Thơ ca đương đại / Tiểu luận / Phê bình xã hội của nữ thi sĩ, giáo sư người Mỹ gốc Jamaica – Claudia Rankine (sinh năm 1963).

“Citizen: An American Lyric” – Những tổn thương âm thầm từ chủ nghĩa phân biệt chủng tộc thường nhật

Khác với những tác phẩm viết về nạn phân biệt chủng tộc thông qua các sự kiện lịch sử lớn, “Citizen” lấy bối cảnh xã hội Mỹ đương đại và hướng ống kính vào những góc khuất tinh vi, ẩn khuất hơn. Luận điểm mở đầu của tác phẩm được xây dựng từ khái niệm "microaggressions" — những hành vi phân biệt đối xử nhỏ nhặt, vô tình hoặc hữu ý diễn ra hàng ngày: một lời bình phẩm vô duyên từ người đồng nghiệp, một cái nhìn dò xét của người đưa thư, hay việc một người lạ tự ý chạm vào tóc của một phụ nữ da màu.

Mạch logic triển khai của cuốn sách là sự hòa quyện bậc thầy giữa thơ ca, văn xuôi phê bình và các tiểu luận thị giác. Rankine sử dụng đại từ nhân xưng "bạn" (you) một cách có chủ đích, buộc người đọc — bất kể màu da nào — phải trực tiếp trải nghiệm cảm giác bị cô lập, bị nghi ngờ và bị tước đoạt danh tính. Tác phẩm dịch chuyển từ những lát cắt đời thường của tầng lớp trung lưu đến các không gian công cộng, tiêu biểu là bài tiểu luận xuất sắc phân tích những áp lực chủng tộc mà siêu sao quần vợt Serena Williams phải chịu đựng trên sân đấu. Qua đó, tác giả bóc trần một thực tế tàn nhẫn: sự phân biệt chủng tộc không chỉ là những hành vi bạo lực thể xác, mà nó là một thứ độc tố ngấm dần, gây ra những chấn thương tâm lý mãn tính và bào mòn đi quyền được coi là một "công dân" (citizen) đúng nghĩa của người da màu.

Tác phẩm định hình lại ranh giới văn học

“Citizen: An American Lyric” nhận được sự tán dương nhiệt liệt và kính trọng tuyệt đối từ giới phê bình học thuật quốc tế nhờ cấu trúc thể nghiệm độc đáo. Bằng cách kết hợp văn bản văn học với các tác phẩm nghệ thuật trực quan (hội họa, nhiếp ảnh, nghệ thuật sắp đặt), Claudia Rankine đã tạo ra một không gian nghệ thuật đa chiều, nơi ngôn từ vừa mang tính triết học sắc bén, vừa mang nhịp điệu dồn dập, bỏng rát của một lời kêu cứu.

Tác phẩm đã lập nên những thành tích vô tiền khoáng hậu trong lịch sử văn học Mỹ khi xuất sắc giành giải National Book Critics Circle Award cho Thể loại Thơ xuất sắc nhất năm 2014 (và là tác phẩm duy nhất trong lịch sử được đề cử ở cả hai hạng mục Thơ và Phê bình cùng một năm). Sách cũng vinh dự nhận giải PEN Open Book Award, Jackson Poetry Prize và liên tục nằm trong danh sách Bestseller của tờ New York Times. Đây là một tác phẩm có chiều sâu tư tưởng tối thượng, một cuốn sách bắt buộc phải đọc đối với bất kỳ ai muốn thấu hiểu bản chất của công lý, quyền công dân và tính nhân bản trong thế kỷ 21.